Στο σαλόνι του BookSitting, Συγγραφείς, Συνεντεύξεις

Στο σαλόνι του BookSitting: Η συγγραφέας Δέσποινα Μπάτρη

Το BookSitting μίλησε με την Δέσποινα Μπάτρη, συγγραφέα του βιβλίου «Ή όλοι ή κανείς», για την αυταπάρνηση, την απώλεια, την ανθρωπιά, τη συγγραφή, τις δυσκολίες της ζωής και άλλα πολλά.

Συνέντευξη στην Αλεξία Καλογεροπούλου 
(alexia.kalogeropoulou@gmail.com)

ΜΠΑΤΡΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ

  • Το «Ή όλοι ή κανείς» είναι το πρώτο σας βιβλίο. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Η γραφή έχει διπλή χρήση, είναι τρόπος κατανόησης του εαυτού και τρόπος επικοινωνίας με τον άλλο. Χρόνια έγραφα έχοντας κατά νου αυτό. Απλώς όταν κάποια στιγμή ένιωσα ότι είχα φτάσει σε κάποιο επίπεδο που με ικανοποιούσε, και ότι είχα κάτι να πω που μπορεί να ενδιαφέρει τον αποδέκτη-αναγνώστη, επιδίωξα την έκδοση κάποιων γραπτών μου. Πρόκειται για μια συλλογή εκτενών διηγημάτων -πέντε τον αριθμό- που διερευνούν την έννοια της αυταπάρνησης είτε ως ελεύθερη είτε ως αναγκαστική επιλογή σε ποικίλους τόπους και χρόνους. Το γεγονός ότι οι βασικοί ήρωες των διπόλων σε κάθε διήγημα είναι υπαρκτά πρόσωπα, θεωρώ ότι απαλλάσσει το «Ή όλοι ή κανείς» από τη γραφική υπερβολή που πιθανώς παραπέμπει εκ πρώτης όψεως το θέμα.

  • Ο ήρωας του πρώτου διηγήματός σας, ο Αριστοτέλης, είναι, όπως γράφετε, εμπνευσμένος από τον πατέρα σας. Πόσο εύκολο ή πόσο δύσκολο ήταν να μοιραστείτε με το αναγνωστικό σας κοινό προσωπικά σας βιώματα;

Μοιράστηκα μια εμπειρία του πατέρα μου, όχι ακριβώς προσωπικά μου βιώματα, αφού η κόρη του διηγήματος είναι μυθοπλαστικό πρόσωπο. Ωστόσο πρέπει να ομολογήσω πως πράγματι ο συγγραφέας, ο κάθε συγγραφέας, αναπόφευκτα κάπου κρύβεται μέσα στα κείμενά του κι αν όχι ο ίδιος μια προέκταση ή έστω έκφανση του εαυτού του. Δεν εννοώ ότι παρελαύνουν κατ’ ανάγκη αυτοβιογραφικά στοιχεία σε ένα μυθοπλαστικό έργο ή ότι ο συγγραφέας ταυτίζεται με κάποιον από τους ήρωές του. Αλλά ότι κάποια σκέψη του, κάποιο βαθύτερο alter ego του, ίσως κάποιος δυνητικός εαυτός που ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν να βρήκε τρόπο να εμφιλοχωρήσει στις σελίδες του βιβλίου του. Πιο πολύ αυτή την απραγματοποίητη υπόστασή του ψάχνει ο συγγραφέας. Μια διερεύνηση του εαυτού είναι η γραφή. Ένας τρόπος να γίνεις πιο «πλούσιος». Υπό αυτήν την έννοια, με δεδομένη την έκθεση αυτού που εκδίδει τα γραπτά του, το λιγότερο είναι να παρουσιαστεί μια οικογενειακή ιστορία.

  • Στο βιβλίο σας αφηγείστε τις ιστορίες πέντε ανθρώπων διαφορετικών αλλά ταυτόχρονα τόσο όμοιων. Τελικά, μπροστά στα προβλήματα όλοι μοιάζουμε;

Όλοι εν δυνάμει μπορούμε να δράσουμε ή να αντιδράσουμε σε ανάλογα προβλήματα με τρόπο ώστε να τα υπερβούμε. Αυτό βεβαίως δε σημαίνει ότι επιλέγουμε κι όλοι τον ίδιο τρόπο, την υπέρβαση του εγώ για χάρη του «εμείς», όπως κάνουν οι ήρωες του «Ή όλοι ή κανείς», όμως όλοι θα μπορούσαμε. Και δεν είναι ούτε η κοινωνική τάξη ούτε το πολιτισμικό επίπεδο, το φύλο, η εποχή, ο τόπος ή οποιοσδήποτε άλλος εξωτερικός παράγοντας που θα μας εμποδίσει. Μια βαθύτερη κατανόηση του εαυτού, του άλλου και της συγκυρίας που έχουμε παγιδευτεί είναι αυτά που θα μας οδηγήσουν στη λύση. Και αυτό είναι μια προσωπική διαδικασία που όλοι μπορούμε να ενεργοποιήσουμε. Με αυτή την έννοια είμαστε τόσο όμοιοι. Η επιλογή μας όμως είναι αυτή που θα κάνει τη διαφορά, όπως συνέβη με τα υπαρκτά πρόσωπα των διηγημάτων του βιβλίου.

«Μια βαθύτερη κατανόηση του εαυτού, του άλλου και της συγκυρίας που έχουμε παγιδευτεί είναι αυτά που θα μας οδηγήσουν στη λύση. Και αυτό είναι μια προσωπική διαδικασία που όλοι μπορούμε να ενεργοποιήσουμε.»

  • Κοινός άξονας και των πέντε διηγημάτων σας είναι η αυτοθυσία αλλά και η απώλεια. Πόσο σημαντική είναι η αυτοθυσία; Και πόσο δύσκολη η απώλεια; 

Η αυτοθυσία ή καλύτερα η αυταπάρνηση υπό κάποιες προϋποθέσεις είναι μάλλον αναγκαία. Όχι αναγκαστική. Αναγκαία. Κι όχι πάντα. Όταν δεν υπάρχει άλλη λύση. Κανείς δε θέλει ασφαλώς να χάσει κάτι δικό του, ένα κομμάτι του, την καριέρα του, την ατομική του υπόσταση, τη ζωή του κάποτε. Η απώλεια είναι πάντα εξαιρετικά δύσκολη και οδυνηρή. Θέλησα όμως να δείξω -και να αποδείξω στον εαυτό μου- το αναγκαστικό σε ορισμένες περιπτώσεις αυτής της επιλογής ως πράξη ελευθερίας. Γιατί τι άλλο είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να πάψει να είναι δέσμιος της ανάγκης που τον καθηλώνει, από πράξη ελευθερίας; Με το ανάλογο τίμημα βεβαίως, την όποια απώλειά του.

  • Η σημερινή κατάσταση που ζούμε μας φέρνει αντιμέτωπους με την απώλεια. Και χρειάζεται, ίσως, αυτοθυσία για να βγούμε από την κρίση. Συμφωνείτε ή όχι;

Πριν από την αυτοθυσία, υπάρχει το στάδιο της αλληλεγγύης και εμείς, νομίζω, δεν έχουμε κατακτήσει ούτε αυτό. Ας μη βιαζόμαστε λοιπόν να… θυσιαστούμε για τον άλλο. Αρκεί προς το παρόν να τείνουμε απλώς χείρα βοηθείας χωρίς να διακυβεύεται τίποτα από τα κεκτημένα μας. Αν ζητάτε λοιπόν τη γνώμη μου, ίσως είναι αρκετό να θυσιάσουμε απλώς τη θέση μας στο σούπερ μάρκετ, στην ουρά για το λεωφορείο ή να δείξουμε ένα πιο φιλικό πρόσωπο σε όσους ερχόμαστε σε επαφή. Από τα μικρά ξεκινάει κανείς.

  • Τι μας οδήγησε, ως κοινωνία, από το «εμείς» στο «εγώ»; Μπορούμε, πιστεύετε, να επιστρέψουμε στο «εμείς»; Με ποιο τρόπο;

Ποτέ ως κοινωνία δεν υποστηρίζαμε σοβαρά την αλληλεγγύη. Έντονες εγωιστικές τάσεις πάντα υπήρχαν. Η κρίση, ενώ αρχικά έφερε ακόμα μεγαλύτερη αναδίπλωση στο «εγώ», μας κάνει σταδιακά να συσπειρωνόμαστε και να επιδεικνύουμε μεγαλύτερο πνεύμα συνεργασίας. Ίσως δεν είναι κάτι ορατό και απτό, αλλά το πιάνει κανείς πού και πού στον αέρα. Φαινόμενα υπερφίαλης επιδειξιομανίας έχουν περιοριστεί, αλλά δυστυχώς εν πολλοίς έχουν αντικατασταθεί από μια έκδηλη προς το παρόν οργή. Μετά από αυτό το στάδιο ίσως προχωρήσουμε εξ ανάγκης πιο ενεργά στο «εμείς», χωρίς να χρειάζονται πράξεις αυτοθυσίας. Πριν γίνουμε ήρωες, ας γίνουμε απλώς άνθρωποι με κατανόηση για την ανάγκη του άλλου.

«(…) ίσως είναι αρκετό να θυσιάσουμε απλώς τη θέση μας στο σούπερ μάρκετ, στην ουρά για το λεωφορείο ή να δείξουμε ένα πιο φιλικό πρόσωπο σε όσους ερχόμαστε σε επαφή. Από τα μικρά ξεκινάει κανείς.»

  • Αλλάζει ο άνθρωπος;

Ανάγκα γαρ και οι θεοί πείθονται. Οι αλλαγές προς οποιαδήποτε κατεύθυνση έρχονται έπειτα από πίεση. Φυσικά και οι άνθρωποι αλλάζουν. Όσοι εμμένουν σε μια αδιέξοδη στάση ζωής, είναι καταδικασμένοι. Αυτή η παμπάλαια γνώση είναι η κινητήριος δύναμη για οποιαδήποτε αλλαγή.

  • Υπάρχει ελπίδα για το μέλλον;  

Ασφαλώς και υπάρχει. Δεν είναι ότι είμαι φύσει αισιόδοξη. Η στοιχειώδης γνώση της ιστορίας μάς επιτρέπει να δούμε πως η ακμή και η παρακμή εναλλάσσονται είτε σε ατομικό επίπεδο είτε σε επίπεδο πολιτισμού. Απαισιόδοξος είναι μόνο ο ανιστόρητος.

«Πριν γίνουμε ήρωες, ας γίνουμε απλώς άνθρωποι με κατανόηση για την ανάγκη του άλλου.»

  • Θα συνεχίσετε να γράφετε; Τι ετοιμάζετε;  

Θα συνεχίσω να γράφω όσο θεωρώ ότι έχω κάτι να πω που ενδιαφέρει τον άλλο και όσο ευελπιστώ πως έχω βρει τον τρόπο να το μεταδώσω. Αυτό είναι μια επίπονη προσπάθεια που με χαρά καταβάλλω. Συνεχίζω να γράφω (και πιο πολύ να σκίζω). Το τι θα προκύψει είναι κάτι που ίσως είναι σχετικά νωρίς να πω. Επόμενος στόχος μου πάντως σε γενικές γραμμές είναι να ξεκλειδώσω σε έναν κάποιο βαθμό -όσο μου είναι εφικτό- το θέμα της μνήμης, το οποίο θεωρώ ανεξάντλητο. Όσο και να σκάβεις, πάντα κάτι καινούργιο ανακαλύπτεις. Ο χρόνος θα δείξει: είτε θα ψαλιδίσει είτε θα ενθαρρύνει την όποια προσπάθεια. Και τα δύο για καλό πάντως.


Λίγα λόγια για την συγγραφέα

Ή όλοι ή κανείςΗ Δέσποινα Μπάτρη γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα και σπούδασε στη Φιλοσοφική Αθηνών και στη Σχολή Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης.

Ζει και εργάζεται λίγο έξω από την Αθήνα, στον τόπο καταγωγής της.

Η συλλογή διηγημάτων «Ή όλοι ή κανείς» είναι το πρώτο της βιβλίο και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.


Info: Ή όλοι ή κανείς, συγγραφέας: Δέσποινα Μπάτρη, εκδόσεις Μεταίχμιο, σελ. 240, τιμή: 12,20€.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s