Στο σαλόνι του BookSitting, Συνεντεύξεις

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ | Η Μαρία Βουγιούκα στο Σαλόνι του BookSitting

Η φωτογράφος και ιστορικός Μαρία Βουγιούκα μίλησε στο BookSitting με αφορμή το Project 1930: ένα πρωτότυπο φωτογραφικό role playing με πορτρέτα των αστών του Μεσοπολέμου. 

Συνέντευξη στην Αλεξία Καλογεροπούλου
alexia.kalogeropoulou@gmail.com

maria vougiouka _ by anthi papachristodoulou

Πώς προέκυψε η ιδέα για το Project 1930; 

Φωτογραφίζω πρόσωπα από τα φοιτητικά μου χρόνια και πιο πριν. Εποχή του φιλμ… Η ιδέα για το Project 1930 πάει περίπου μια δεκαετία πίσω. Κατά καιρούς έκανα διάφορες σκηνοθετημένες φωτογραφίσεις με φίλους που φορούσαν ρούχα, τα οποία παρέπεμπαν σε παλιότερες εποχές. Είχα χρησιμοποιήσει πολύ, για παράδειγμα, ένα αυθεντικό κιμονό, το οποίο είχαν φορέσει 3-4 φίλες κι είχαν φωτογραφηθεί σαν εύπορες κυρίες εποχής Coco Chanel. Ήταν ένα διασκεδαστικό παιχνίδι ρόλων σε πολύ χαλαρές στιγμές. Βρισκόμασταν, ας πούμε, για καφέ και έλεγα, «κάνουμε μια φωτογράφιση;».

Το 2008 όμως μάζεψα μια ομάδα φίλων και τους φωτογράφισα σαν μια παρέα που διασκέδαζε σε καφενείο της εποχής του ’30. Το ζητούμενο ήταν να δημιουργήσω ένα εξώφυλλο για ένα σχολικό cd που ηχογραφήσαμε, στο οποίο συμμετείχα κι εγώ ως μουσικός. Η φωτογράφιση έγινε σε καφενείο και χρησιμοποιήθηκαν μουσικά όργανα, γιλέκα, φορέματα και λοιπά. Αυτό πραγματικά ήταν μια σκηνοθετική εμπειρία.

Και είχε και «κοινό» την ώρα της φωτογράφισης. Τελικά για το εξώφυλλο χρησιμοποιήθηκε ένα σκίτσο, αλλά το «μικρόβιο» μού είχε μπει.

project 1930.jpg

Όταν αργότερα ανακάλυψα ένα κουτί με παλιές οικογενειακές μας φωτογραφίες από τη δεκαετία του 1920, ένας άλλος φωτογραφικός κόσμος ανοίχτηκε μπροστά μου: το φωτογραφικό στούντιο του επαγγελματία φωτογράφου της εποχής. Μελετώντας τις φωτογραφίες θέλησα να έχω κι εγώ μια ανάλογη εμπειρία ως φωτογράφος πορτρέτων. Μου έκανε εντύπωση η αρχοντιά με την οποία πόζαραν οι άνθρωποι φορώντας την καλή τους φορεσιά και την πιο γοητευτική τους έκφραση. Όταν κάτι μπορείς να το κάνεις μόνο λίγες φορές στη ζωή σου, θέλεις να το κάνεις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Τι θέλετε να δείξετε μέσω του Project 1930;

Η φωτογραφία στη δεκαετία του ’20 δεν ήταν μια εφαρμογή προσιτή στο ευρύ
κοινό. Δεν είχε ο καθένας τη δική του φωτογραφική μηχανή. Όταν λοιπόν πήγαιναν στο φωτογραφείο, έδιναν τον καλύτερό τους εαυτό. Εμείς σήμερα αποτυπώνουμε όλες τις «εκδοχές» μας στις selfie και καταγράφουμε το χρονικό της ζωής μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με άπειρες φωτογραφίες.

Θέλησα λοιπόν να δω κατά πόσο θα μπορούσε ένας άνθρωπος της δικής μας εποχής να φωτογραφηθεί με τους κανόνες της προψηφιακής εποχής, να κοιτάξει το φακό μου όπως οι άνθρωποι της δεκαετίας του ’20, να κάνει τελικά αυτό το ταξίδι πίσω στο χρόνο, όταν δεν υπήρχαν φωτογραφικές μηχανές για όλους και η επίσκεψη στο φωτογράφο ήταν μια μικρή τελετουργία. Έτσι δημιούργησα αυτή τη σειρά, ως εξομοίωση της δουλειάς που γινόταν στα στούντιο της εποχής του μεσοπολέμου.

«Μου έκανε εντύπωση η αρχοντιά με την οποία πόζαραν οι άνθρωποι φορώντας την καλή τους φορεσιά και την πιο γοητευτική τους έκφραση. Όταν κάτι μπορείς να το κάνεις μόνο λίγες φορές στη ζωή σου, θέλεις να το κάνεις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.»

Γιατί επιλέξατε τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο; 

Μου ασκεί μια γοητεία αυτή η εποχή ενδυματολογικά και ιστορικά. Ο κόσμος έβγαινε από τη δίνη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην Ελλάδα δραματικό γεγονός υπήρξε η Μικρασιατική καταστροφή με πολλά κοινωνικά οικονομικά και ψυχολογικά επακόλουθα. Ο κόσμος αναζητούσε αισιοδοξία. Να βγει από το σκοτάδι στο φως. Όταν ξεκίνησα να φτιάχνω τους καλλιτεχνικούς ρόλους του project σκεφτόμουν αυτό ακριβώς. Ήθελα να φωτογραφίσω τους αστούς και τους διασκεδαστές των αστών. Μετά βέβαια προέκυψαν και οι άλλοι ρόλοι, έτσι ώστε να δημιουργηθεί μια εικόνα της κοινωνικής ατμόσφαιρας της εποχής.

Μιλώ για ρόλους επειδή κάθε πρόσωπο έχει και την ιστορία του, ένα βιογραφικό σημείωμα, το οποίο παρουσιάζεται μαζί με τη φωτογραφία. Το άλλο ενδιαφέρον σχετικά με αυτή την εποχή ήταν η χρήση των φωτογραφιών. Πώς χρησιμοποιούσαν τις φωτογραφίες; Δυο είναι οι κύριες χρήσεις: μεγάλη εκτύπωση πορτραίτου για τον τοίχο του σπιτιού και μικρή σε ματ χαρτί σε μορφή καρτ ποστάλ. Έστελναν δηλαδή τη φωτογραφία τους σε αγαπημένα πρόσωπα που ήταν μακριά, γράφοντας τα νέα τους στο πίσω μέρος. Σχεδόν όλες οι φωτογραφίες που μελέτησα περιελάμβαναν κι ένα μικρό μήνυμα σε αγαπημένο οικογενειακό πρόσωπο, μητέρα, αδερφή, σύζυγο, ξαδέρφη… Τέτοια μικρά γράμματα συνοδεύουν και τις φωτογραφίες των πρωταγωνιστών μου.

Πόσα πρόσωπα φωτογραφήθηκαν και πώς έγινε η επιλογή τους;

Φωτογραφήθηκαν τριάντα ένα πρόσωπα. Σίγουρα υπάρχουν κάποια εξωτερικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στην εποχή που αναφέρουμε, όπως το μουστάκι στους άντρες ή το χαρακτηριστικό κυματιστό κοντό καρέ στις γυναίκες. Δεν είναι πολύ δύσκολο να πετύχεις ένα τέτοιο αποτέλεσμα αρκεί να έχεις τεχνική υποστήριξη και υπομονή. Πολλοί από τους άνδρες άφησαν γένια και μουστάκι για τη φωτογράφιση.

Προς το τέλος των φωτογραφήσεων μπήκε στο παιχνίδι μια φίλη με εμπειρία styling στον κινηματογράφο, η οποία έκανε καταπληκτικά χτενίσματα στις γυναίκες. Αλλά και πολλές γυναίκες του project ήταν αρκετά «αυτόνομες», ώστε να μπορέσουν να μεταμορφώσουν τον εαυτό τους. Πάντως δεν έγινε οντισιόν ούτε και θα μπορούσε να γίνει. Οι επαγγελματίες φωτογράφοι δεν επέλεγαν την πελατεία τους, έτσι δεν είναι; Επομένως, όπως θα συνέβαινε σε ένα πραγματικό φωτογραφικό στούντιο, όλα τα πρόσωπα ήταν αποδεκτά.

«Θέλησα να δω κατά πόσο θα μπορούσε ένας άνθρωπος της δικής μας εποχής να φωτογραφηθεί με τους κανόνες της προψηφιακής εποχής, να κοιτάξει το φακό μου όπως οι άνθρωποι της δεκαετίας του ’20.»

Δυσκολευτήκατε να βρείτε ανθρώπους πρόθυμους να φωτογραφηθούν; 

Τις φωτογραφίσεις τις ξεκίνησα με φίλους που είχαν τη διάθεση να ακολουθήσουν αυτό το τρελό σχέδιο. Μετά, μέσα από το backstage που δημοσίευα στο facebook ή μέσα από συζητήσεις, άρχισε να γίνεται γνωστό, οπότε κάποιοι με βρήκαν από μόνοι τους ή μέσω κοινών φίλων και μπήκαν στο καστ.

Πρέπει να πω ότι από τους 31 μόνο η μία είναι ηθοποιός. Οι υπόλοιποι μπήκαν στο ρόλο τους μέσα από τη διαδικασία της προετοιμασίας,ανασύροντας ένα βαθύτερο κομμάτι της προσωπικότητάς τους.

Πρόκειται για «αληθινά» πρόσωπα; Υπάρχουν αληθινές ιστορίες πίσω από αυτά;

Τα πρόσωπα είναι φανταστικά. Αντιπροσωπεύουν όμως χαρακτηριστικούς τύπους της εποχής και οι ιστορίες τους συμβαδίζουν με την ιστορική πραγματικότητα. Υπάρχουν στοιχεία αληθινών ιστοριών που με ενέπνευσαν καθώς κατασκεύαζα τα βιογραφικά και τα καρτ ποστάλ. Για παράδειγμα ο γιατρός σε μια σελίδα του ημερολογίου του ανησυχεί για μια νεαρή ασθενή του που έχει προσβληθεί από δάγκειο πυρετό, ένα πρόβλημα υγείας που σχολιάζεται σε εφημερίδα της Σάμου του 1928.

Ακόμα, η είδηση της ανέγερσης και παράδοσης προσφυγικών κατοικιών στο Καρλόβασι ενσωματώνεται στην αλληλογραφία δυο ευπόρων γυναικών που πασχίζουν να εξασφαλίσουν βοήθεια στους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Εκτός από αυτές τις ειδήσεις υπάρχουν και θραύσματα ιστοριών υπαρκτών προσώπων, προσαρμοσμένα στις ανάγκες του project.

project 1930 1.jpg

Υπάρχουν άλλοι λόγοι, εκτός από το γεγονός ότι είναι η γενέτειρά σας, που επιλέξατε τη Σάμο και τους κατοίκους της;

Η Σάμος είχε ακμάζουσα καπνοβιομηχανία και βυρσοδεψία, παράλληλα με το κρασί. Αυτό δημιουργούσε μια έντονη εμπορική δραστηριότητα. Μελετώντας τις εφημερίδες της εποχής βρήκα ενδιαφέρουσες διαφημίσεις για τα τσιγάρα που παράγονταν στο νησί, ανακοινώσεις για τη διαθεσιμότητα της πρώτης ύλης και άλλα πολλά ενδιαφέροντα. Υπάρχουν κτίρια στο νησί που σχετίζονται με την καπνοβιομηχανία, με πιο χαρακτηριστικό τις μεγάλες αποθήκες καπνού στην είσοδο της πόλης της Σάμου. Το κτήριο χτίστηκε το 1923, είναι πενταώροφο και δεσπόζει στην πόλη.

Αντίστοιχα, στο Καρλόβασι η μεγάλη βιομηχανική περιοχή των ταμπάκικων και τα αρχοντικά σπίτια των ιδιοκτητών μαρτυρούν την έντονη δραστηριότητα στην κατεργασία του δέρματος. Από την άλλη η Σάμος βρίσκεται πολύ κοντά στη Μικρά Ασία και συνεπώς δέχτηκε και αυτή ένα μεγάλο ρεύμα προσφύγων. Υπάρχουν προσφυγικές συνοικίες στο Βαθύ, στο Καρλόβασι και στο Πυθαγόρειο, κομμάτια του παρελθόντος που κρατούν το χαρακτηρισμό «προσφυγικά» μέχρι σήμερα. Όλα αυτά τα στοιχεία άρχισαν να αποκτούν στο μυαλό μου σάρκα και οστά. Ένα εν δυνάμει σενάριο αποτελούμενο από κομμάτια που συνθέτουν το παζλ του μικρόκοσμου του project.

project 1930 2

Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας της Σάμου εκείνη την εποχή; Αποτυπώνονται στις φωτογραφίες;

Η κοινωνία της Σάμου ήταν ένα δραστήριο σύνολο ανθρώπων. Η βιομηχανική και εμπορική δραστηριότητα του νησιού καθόριζε την επαγγελματική απασχόληση των κατοίκων και τον τρόπο ζωής τους. Όσον αφορά την εκπαίδευση και την πνευματική ζωή υπήρχαν διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα όπως η Γαλλική Σχολή των Καλογραιών.

Στις κοινωνικές ομάδες του Project 1930 υπάρχουν αστοί, αλλά και παιδιά καπνοκαλλιεργητών που φοιτούν στα σχολεία του νησιού. Δυναμικές γυναίκες από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα αναλαμβάνουν δράση και στην εκπαίδευση και στη φιλανθρωπία. Υπάρχουν επίσης οι μετανάστες της Αμερικής , όπως και οι Έλληνες του εξωτερικού, έμποροι ράφτες, μουσικοί και άλλοι. Στις ιστορίες τους συνυφαίνονται προσωπικά στοιχεία με κοινωνικά δεδομένα.

Παρατηρεί κανείς ότι οι άνθρωποι του σήμερα δεν διαφέρουν πολύ, εξωτερικά τουλάχιστον, με αυτούς του χθες. Συμφωνείτε;

Θα έλεγα ότι δεν διαφέρουν εξωτερικά, αλλά ούτε και εσωτερικά. Αυτό ακριβώς είναι και ένα από τα μηνύματα του Project 1930. Η ανθρώπινη φύση δεν αλλάζει. Οι άνθρωποι πάντα αγωνίζονται για να καλυτερέψουν τη ζωή τους, αγωνιούν, ερωτεύονται. Η εξωτερική εμφάνιση άλλαξε, το ντύσιμο έγινε πιο ελεύθερο και για τα δυο φύλα. Οι πληροφορίες και οι δυνατότητες επικοινωνίας είναι πολύ περισσότερες, έχουμε κινητά, ίντερνετ. Η σημερινή ταχύτητα της επικοινωνίας θα ήταν αδιανόητη για τους ανθρώπους του 1930. Ωστόσο μπορούμε να συναισθανθούμε τις αγωνίες εκείνων και να ταυτιστούμε μαζί τους κι αυτό νομίζω φάνηκε στα πορτρέτα του project. Το ένιωσα κι εγώ και οι συμμετέχοντες στις φωτογραφίσεις. Οι άνθρωποι του project είμαστε εμείς, και όπως αυτοί αισθανόμαστε, ονειρευόμαστε και δρούμε.

«Η ανθρώπινη φύση δεν αλλάζει. Οι άνθρωποι πάντα αγωνίζονται για να καλυτερέψουν τη ζωή τους, αγωνιούν, ερωτεύονται.»

Ποια είναι τα επόμενα βήματα του «Project 1930»; Θα έχουμε τη χαρά να το δούμε και στην Αθήνα;

Θα ήθελα πολύ να φέρω το Project 1930 στην Αθήνα, να ταξιδέψει και να αποκτήσει ένα ευρύτερο κοινό. Όμως για να γίνει αυτό χρειάζεται μια πρόσκληση από έναν φορέα τέχνης και πολιτισμού ή και μια προώθηση από την περιφέρεια της Σάμου, και κάτι τέτοιο προς το παρόν δεν έχει γίνει. Πάντως εγώ είμαι ανοιχτή σε προτάσεις. Επίσης οι φωτογραφήσεις συνεχίζονται με νέα πρόσωπα και νέες ιστορίες.

Το Project 1930 μπορεί να έχει ακόμα κι άλλο υλικό, έχει εξάλλου μια δυναμική εξαιτίας του concept – πορτρέτα μπορείς να κάνεις όσο έχεις ανθρώπους που θέλουν να φωτογραφηθούν. Έτσι ελπίζω σύντομα να μπορέσω να παρουσιάσω το Project 1930 vol II..

Διαβάστε περισσότερα για το Project 1930 της Μαρίας Βουγιούκα

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες από το Project 1930

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s