Η Ελένη Λαδιά στο Σαλόνι του BookSitting

Η συγγραφέας Ελένη Λαδιά συζητά με την Αλεξία Καλογεροπούλου στο Σαλόνι του BookSitting με αφορμή το βιβλίο της «Δοκίμια για τον Ντοστογιέφσκι» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.


Συνέντευξη στην Αλεξία Καλογεροπούλου
alexia.kalogeropoulou@gmail.com


Η Ελένη Λαδιά γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945 και σπούδασε αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή και Θεολογία στη Θεολογική Σχολή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από την εφηβική της ηλικία ως σήμερα ασχολείται αποκλειστικά με την λογοτεχνία. Έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, δοκίμια και μεταφράσεις έργων, ενώ άρθρα της έχουν δημοσιευθεί σε λογοτεχνικά περιοδικά και σε εφημερίδες. Έχει τιμηθεί με Β’ Κρατικό Βραβείο (1981) για τον «Χάλκινο ύπνο» και με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (1991) για την «Ωρογραφία», βιβλίο που ήταν υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό βραβείο του 1993, καθώς και με το Κρατικό Βραβείο 2007 για το βιβλίο «Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι». Έργα της έχουν μεταφρασθεί στα σλοβένικα, γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά, γεωργιανά, εβραϊκά, σερβικά, ρουμανικά και φινλανδικά. Είναι Μέλος της Εθνικής Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών και επίτιμο μέλος της Εταιρίας Συγγραφέων.

Επιτρέψτε μου να σας καλωσορίσω στο Σαλόνι του BookSitting και να σας ευχαριστήσω, εκ των προτέρων, γι’ αυτή τη συνέντευξη που μας παραχωρείτε, με αφορμή το βιβλίο σας «Δοκίμια για τον Ντοστογιέφσκι» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός. Πείτε μας δυο λόγια γι’ αυτό το βιβλίο. Πώς προέκυψε η ιδέα για τη συγγραφή του; Γιατί επιλέξατε τον Ντοστογιέφσκι;

Σας ευχαριστώ για την συνέντευξη στο ενδιαφέρον ηλεκτρονικό περιοδικό σας, κυρία Αλεξία Καλογεροπούλου. Τα «Δοκίμια για τον Ντοστογιέφσκι» γράφτηκαν μέσα στα χρόνια από το 1972 μέχρι τον χρόνο της έκδοσής τους. Ο Ντοστογιέφσκι είναι για μένα ο μεγαλύτερος συγγραφεύς, όχι μόνον του 19ου αιώνος αλλά πολλών αιώνων. Τον διαβάζω από τα δεκαπέντε μου, δηλαδή περίπου εξήντα χρόνια. Επανέρχομαι πολλές φορές στα κείμενά του και κάθε φορά ανακαλύπτω πολύ ουσιαστικές λεπτομέρειες.

Υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, αδυναμίες στο συνολικό έργο του Ντοστογιέφσκι; Και ποιες είναι αυτές;

Είναι τόσο βαθιές και δυνατές οι ψυχολογικές του ανιχνεύσεις κυρίως, ώστε δεν μπορούμε να μιλάμε για αδυναμίες στο έργον του. Ακόμη και τα μικρά έργα, όπως είναι λόγου χάρη «το όνειρο ενὀς γελοίου» ή «ο Παλιάτσος», βρίθουν πρωτοτύπων ιδεών και συναισθημάτων.

Επανέρχεστε συχνά στο «Υπόγειο». Το ξεχωρίζετε από τα άλλα έργα του Ντοστογιέφσκι; Και γιατί; Τι είναι αυτό που σας γοητεύει στο συγκεκριμένο έργο;

Πώς να μην επανέρχομαι στο «Υπόγειο», αφού το θεωρώ το καταπληκτικότερο βιβλίο, μετά το βιβλίο του Ιώβ! Στο βιβλίο με γοητεύει η τόλμη του ήρωα να ισχυρίζεται πως δύο και δύο δεν κάνουν τέσσερα. Σε αυτή την πρόταση 2+2=4 στηρίζεται η τυπική λογική, αλλά στην άρνησή της κρηπιδώνεται το υπερλογικό, το καινούργιο, το οποίον μπορεί να υποστηρίζει μόνον ο ένας και όχι η ολότητα. Με πιο απλά λόγια με γοητεύει η σύγκρουση του ενός με την ολότητα, αγαπημένο θέμα του Ντοστογιέφσκι. Αυτό το πρεσβεύει ανεπιτυχώς βεβαίως κι ο Ρασκόλνικωφ στο «Έγκλημα και Τιμωρία».

Ποιος είναι ο αγαπημένος σας ντοστογιεφσκικός ήρωας; Και γιατί;

Είναι ο ανώνυμος ήρωας του Υπογείου, και τον αγαπώ για τους λόγους που εξήγησα προηγουμένως.

Οι ηρωίδες του Ντοστογιέφσκι παρουσιάζονται, κυρίως, ως πλάσματα με εύθραυστο νευρικό σύστημα, που δεν γνωρίζουν τι πραγματικά επιθυμούν και αφήνονται στη σοφία των συμβάντων. Εκκεντρικές προσωπικότητες που κινούνται μεταξύ δυο άκρων: του σαδιστικού τέρατος και του άκρως υπομονετικού πλάσματος, όπως γράφετε. Πώς ερμηνεύετε αυτή την επιλογή του Ντοστογιέφσκι;

Αναφέρεται στις μελέτες για τον Ντοστογιέφσκι πως δύο είναι οι τύποι γυναικών, που αναλύει. Ο ένας είναι της αλλοπρόσαλλης που έχει μακρινό πρότυπο την πρώτη σύζυγο του Ντοστογιέφσκι, Μαρία Ισάγιεβνα, κι ο άλλος την δεύτερη, Άννα Γκριγκόριεβνα. Θεωρώ όμως πως οι ηρωίδες του είναι πιο σύνθετες, άγγελοι και δαίμονες μαζί, που εμφανίζονται και με τις δύο μορφές, αναλόγως των περιστάσεων. Λόγου χάρη βλἐπουμε την τρομερή Γκρούσενκα να αλλάζει, όταν αποφασίζει να συνοδέψει τον Ντιμίτρι Καραμάζωφ στην Σιβηρία, καθὠς και πολλά άλλα παραδείγματα.

Ο Ντοστογιέφσκι, είναι γνωστό ότι είχε και κάποιες αδυναμίες ως άνθρωπος. Αναφέρομαι κυρίως στην χαρτοπαιξία. Διαχωρίζετε τον συγγραφέα από το έργο του;

Βεβαίως είναι γνωστό το πάθος του για την χαρτοπαιξία, που τον έφτασε στον βυθό της προσωπικότητός του. Όμως η χαρτοπαιξία γι’ αυτόν ήταν το παιχνίδι με την τύχη. Την οντολογική Τύχη. Έτσι προσπαθούσε να βρει ένα σύστημα, για να την καταλάβει. Στο δοκίμιό μου «Το εγκιβωτισμένο πάθος του ντοστογιεφσκικού παίκτη» αναλύω το πάθος του για την ρουλέτα, και νομίζω πως βρήκα την αιτία που είχε απαλλαγεί από αυτήν. Αιτία υπήρξε το μεγαλύτερο πάθος του για την συγγραφή. Γι’ αυτό ονομάζω το πάθος του για την χαρτοπαιξία «εγκιβωτισμένο πάθος».

Γράφετε: «Η ελευθερία κατακερματίστηκε μπροστά στην ψυχολογικά ασφάλεια» (σ.27) και πιο κάτω ο γέρος λέει στον Ορντίνωφ: «Δώσε την ελευθερία σ’ έναν αδύνατο άνθρωπο, θα τη σφιχτοδέσει μονάχος του και θα σου τη φέρει πίσω.» (σ. 29). Συμμερίζεστε αυτή την άποψη; Όταν μας δοθεί ελευθερία, επιστρέφουμε τρομαγμένοι στο «υπόγειό» μας; Και αν συμβαίνει αυτό, πώς το αιτιολογείτε;

Ναι, το πιστεύω απολύτως πως η ελευθερία δεν ταιριάζει στις αδύναμες φύσεις που θέλουν ασφάλεια και θαλπωρή. Η ελευθερία είναι δύσκολη, βαρύ το φορτίο της, επικίνδυνη πολλές φορές, αν δεν έχεις τους πλατωνικούς χαλινούς. Έπειτα η ελευθερία είναι και η πιο αιχμηρή όψη της μοναξιάς.

Διαβάζοντας το βιβλίο σας είναι εμφανής η ευρυμάθειά σας και η αγάπη σας για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ιδίως για τη διδασκαλία του Πλάτωνα, στην οποία επανέρχεστε συχνά. Θα θέλατε να μας πείτε δυο λόγια γι’ αυτό;

Βεβαίως, αγαπώ την αρχαιοελληνική φιλοσοφία και κυρίως τους προσωκρατικούς φιλοσόφους. Ξεχωρίζω τον Αναξίμανδρο, γιατί αυτός απομακρύνεται από την καθαυτή υλική πρώτη αρχή. Το άπειρον του Αναξιμάνδρου έχει πιο μεταφυσική χροιά. Το άπειρον εδώ δεν είναι μόνον η ύλη, αλλά και το κινούν του κόσμου, η θεϊκή δύναμη της υλικής μεταβολής. Η περίφημη έκφρασή του «κατά το χρεών» επισημαίνει την ιδέα μιας άλλης, διάφορης και εκτός συστήματος αρχής. Πιστεύω πως αυτή η έκφραση θα μπορούσε να συνδεθεί με την ιδέα της Πρόνοιας στην χριστιανική θεολογία, που είναι η ειδική μέριμνα του Θεού για τα όντα, η μέριμνα για την συντήρηση και διακυβέρνηση του κόσμου. Θα μπορούσα να επεκταθώ αλλά θα ήμουν εκτός… θέματος.

Εκτός από Αρχαιολογία, έχετε σπουδάσει και Θεολογία. Σας βοήθησαν οι σπουδές Θεολογίας στην συγγραφική σας δραστηριότητα; Και με ποιον τρόπο;

Είμαι ευχαριστημένη που σπούδασα και τα δύο. Την Αρχαιολογία με τις διάφορες απόψεις και θεωρίες και την Θεολογία με το σταθερό αντικείμενον της Δογματικής.

Ποια είναι η σχέση σας με τον Θεό;

Πιστεύω στον Θεό, μολονότι η σχέση μου μαζί του πέρασε από πολλά και διάφορα στάδια. Όμως πιστεύω και μου αρέσει η λέξη Θεός, διότι εσχάτως οι… φιλοσοφούντες άθεοι μιλούν για το Σύμπαν αποφεύγοντας την λέξη Θεός (παραδείγματος χάριν, το Σύμπαν μού έστειλε κλπ). Στο βιβλίο που γράφω τώρα, αναφέρω πως το σύμπαν δεν είναι Θεός αλλά όργανον του Θεού.

Τι είναι για σας η γραφή;

Η ζωή μου, η ανάσα μου, η ισορροπία μου. Δεν μπορώ να φαντασθώ τον εαυτό μου χωρίς αυτήν.

Γράφετε ποίηση;

Παλαιότερα ναι. Έχω εκδώσει μάλιστα και δύο συλλογές εκτός εμπορίου. Είναι η ποίηση μιας πεζογράφου.

Υπάρχει κάποιο βιβλίο, όχι δικό σας, που νιώθετε ότι σας καθόρισε είτε στην προσωπική σας ζωή είτε στη συγγραφική; Και για ποιο λόγο;

Ναι, «Το Υπόγειον», το οποίον μετέφρασα κιόλας από τα Ρωσικά με την βοήθεια της δασκάλας μου Τατιάνας Ντίκο. Τους λόγους που αυτό το βιβλίο με καθόρισε, τους ανέφερα προηγουμένως.

Τι διαβάζετε τώρα;

Διαβάζω την Λόττε στη Βαϊμάρη του Τόμας Μαν και δεν χορταίνω την γραφή και την ευφυΐα του στην πλοκή της ιστορίας. Και στο βάθος υπονοείται και αχνοφαίνεται ο Γκαίτε, νέος τότε και ερωτευμένος, όπως ο Βέρθερος με τη Λόττε, βασανισμένος από αυτόν τον ανεκπλήρωτο έρωτα.

Το βιβλίο σας κυκλοφόρησε το 2020, μια δύσκολη χρονιά για τους περισσότερους, κυρίως λόγω των συνεπειών που έφερε στη ζωή μας ο Covid-19. Πώς βιώσατε όλη αυτήν την αλλαγή; Είστε αισιόδοξη για το μέλλον ή πιστεύετε ότι ακολουθεί μια δυστοπική εποχή;

Το βιβλίο για τον Ντοστογιέφσκι εκυκλοφορήθη το 2020, πολύ δύσκολη χρονιά. Ωστόσο διαβάζεται και γίνονται κριτικές και συνεντεύξεις. Ήρεμα βίωσα αυτή την αλλαγή, γιατί οι συγγραφείς είναι συνεχώς μόνοι και έγκλειστοι.

Ετοιμάζετε κάτι καινούργιο; Και πότε θα έχουμε τη χαρά να το διαβάσουμε;

Έχω έτοιμες δύο νουβέλες με τον ίδιο τίτλο αλλά διαφορετικού περιεχόμενου. Ελπίζω να δημοσιευθούν μέχρι το τέλος του 2021. Γράφτηκαν κατά την περίοδο του πρώτου κύματος του κοροναϊού. Όσο γι’ αυτόν, δεν θέλω να γίνω Κασσάνδρα, αλλά διαισθάνομαι πως θα μας παιδέψει κι άλλο. Ας ελπίσουμε όμως ότι η ανθρωπότητα θα νικήσει κι αυτή την φορά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s